บ้านห้วยนํ้าขุ่นกับชาวบ้าน นอกจากนั้นยังมีโครงการพระบัณฑิตอาสาพัฒนาชาวเขา (ธรรมจาริก) มีพระสงฆ์ คือ พระภาสน (พยัพ) ถิรจิตฺโต (ส่งศรี) ช่วยชี้แนะเรื่องสุขภาพอนามัย รวมทั้งให้บริการรักษาพยาบาลเบื้องต้น ถ้ามีการเจ็บไข้ก็จะแจกยาสามัญประจำบ้าน ที่ได้รับมาจากโครงการพระบัณฑิตอาสาพัฒนาชาวเขา (ธรรมจาริก) รวมทั้งผู้ใจบุญได้ร่วมบริจาคมาให้ แต่หากเป็นโรคภัยที่ร้ายแรงและเกินขีดความสามารถของ สสม. หรือเรื่องการฉีดวัคซีนแล้ว ชาวบ้านมักจะไปรับการรักษาที่สถานีอนามัยห้วยนํ้าขุ่น ซึ่งตั้งอยู่ที่บ้านห้วยนํ้าขุ่น หมู่ ๑๖ ตำบลท่าก๊อ อำเภอแม่สรวย จังหวัดเชียงราย และหากชาวบ้านพิจารณาว่าโรคภัยต่างๆ เกิดจากการกระทำของผีหรือเกิดจากสิ่งเร้นลับ จะรักษาตามภูมิปัญญาและความเชื่อที่สืบทอดกันมา
นอกจากชาวบ้านจะรักษาโดยแพทย์แผนปัจจุบันแล้ว จะเห็นได้จากการใช้สมุนไพรในการรักษา เช่น การคลอดลูก เกิดอุบัติเหตุแขนหักหรือขาหัก หรือการรักษาพิษที่เกิดจากสัตว์หรือแมลงกัดต่อย แต่ใน READ MORE »
สภาพทางเศรษฐกิจ
กลุ่มธนาคารข้าว เป็นการจัดตั้งโดยชาวบ้านและพระบัณฑิตอาสาพัฒนาชาวเขา
ดังนั้นชาวบ้านสามารถทำเกษตรได้ตลอดทั้งปี โดยอาศัยหลักการที่ว่า หากพื้นที่ใดอยู่สูงไม่สามารถต่อนํ้าไปถึงได้ มักจะปลูกพืชผลไม้ยืนต้นเพราะมีความทนต่อความแห้งแล้ง ส่วนพื้นที่ที่มีนํ้าในลำธารไหลอยู่ตลอดเวลาและสามารถทำเป็นประปาภูเขาต่อนํ้าเข้าไร่สวนได้ มักจะปลูกพืชจำพวกผักชนิดต่างๆ สำหรับบริโภคกันเองในครอบครัว และหากเป็นช่วงปลายฤดูหนาว คือเดือนกุมภาพันธ์จนถึงตลอดฤดูร้อนสิ้นสุดเดือนเมษายน ชาวบ้านยังสามารถที่จะนำผลผลิตจากการปลูกผักนำไปขายที่หมู่บ้านห้วยนํ้าขุ่นเป็นรายได้เสริมเล็กๆ น้อยๆ อีกด้วย ในส่วนของการปลูกพืชผักชาวบ้านจะไม่นิยมใส่ปุ๋ยวิทยาศาสตร์และฉีดยาจำพวกสารเคมี จึงเป็นเหตุทำให้ขายได้ดี แต่ถึงกระนั้นก็ยังไม่เป็นที่นิยมทำเป็นอาชีพหลัก เนื่องจากชาวบ้านส่วนใหญ่ยังไม่มีความรู้ความเข้าใจถึงระบบกลไกลทางเศรษฐกิจ ไม่มีการจัดการทรัพยากรอย่างถูกต้อง ขาดทุนทรัพย์ในการลงทุนที่จะต่อนํ้าประปาภูเขา และการคมนาคมขนส่งสินค้ายังมีความลำบาก READ MORE »
“อิจี” หมายถึงตระกูลชาติกำเนิดของตน
เกี่ยวกับคุณภาพดิน มีการใช้ประโยชน์จากการใช้ที่ดินเพื่อการเพราะปลูกข้าวกับ ข้าวโพดและพืชผักสวนครัวต่างๆ ชาวบ้านส่วนใหญ่จะมีที่ดินครัวเรือนละหลายแปลง และมีวิธีการสับเปลี่ยนในการทำการเกษตรในที่ดินแบบหมุนเวียน คือ ที่ดินในแต่ละปีจะปลูกข้าวโพดเสร็จแล้วก็จะปล่อยทิ้งไว้อย่างน้อย ๓ ปี แล้วไปทำแปลงอื่นก่อน เมื่อครบ ๓ ปีก็จะกลับมาทำแปลงเก่าเช่นเคย เมื่อเป็นเช่นนี้จึงทำให้คุณภาพของดินดีขึ้น พืชผักที่ปลูกจึงไม่ต้องคำนึงถึงค่าใช้จ่ายเกี่ยวกับปุ๋ย หรือสารเคมีจำพวกยาฆ่าหญ้าและฆ่าแมลง เนื่องจากการปลูกข้าวกับข้าวโพดมีไว้เพียงเพื่อการบริโภคและเลี้ยงสัตว์ มิได้ทำเป็นการค้าจึงไม่ค่อยคำนึงถึงผลผลิตที่ได้ ทำให้ลดปัญหาของการที่จะทำให้ดินเสื่อมโทรมเพราะสารเคมีต่างๆ
การมีกรรมสิทธิ์ในที่ดินทำกิน พบว่าทุกครัวเรือนจะมีที่ดินเป็นของตนเอง และการถือครองในที่ดินชาวบ้านก็จะรู้กันตามพฤตินัยว่าเป็นของใคร ดั้งนั้นจึงไม่พบปัญหาความขัดแย้งที่เรื่องดินสำหรับทำกิน READ MORE »
ความเคารพเชื่อฟังยำเกรงต่อผู้อาวุโส เรียกว่า “อะบอซอหม่อ”
มาตั้งอยู่ในบริเวณบ้านเดียวกันนั้น ลูกสะใภ้ต้องมีความอดทน ขยันขันแข็งในการทำมาหากิน ให้ความเคารพเชื่อฟังพ่อแม่สามี ทั้งนี้เป็นเพราะจารีตประเพณีที่กลุ่มชาติพันธุ์อาข่าบ้านแม่จันใต้ยึดถือปฏิบัติสืบต่อกันมาอย่างเคร่งครัด ในส่วนที่เป็นลูกผู้หญิงมักจะไม่ได้รับมรดกจากพ่อแม่ เช่น ที่ดิน เรือกสวนไร่นา วัว ควาย โดยที่พ่อแม่ส่วนใหญ่จะนิยมมอบเครื่องประดับและจอบ เสียม อุปกรณ์การทำเกษตรให้เท่านั้น
กลุ่มชาติพันธุ์อาข่าบ้านแม่จันใต้ โดยทั่วไปมีลักษณะทางสังคมเป็นแบบพี่น้อง ให้ความสำคัญต่อระบบเครือญาติ มีความเคารพเชื่อฟังยำเกรงต่อผู้อาวุโส เรียกว่า “อะบอซอหม่อ” ให้ความเกรงอกเกรงใจกัน มีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ซึ่งกันและกัน เหมือนสังคมไทยโดยทั่วๆ ไป ในการตัดสินใจที่จะทำอะไรต้องปรึกษาผู้อาวุโสก่อนอยู่เสมอ ในระบบครอบครัวจะให้ความสำคัญกับบุตรชายมากกว่าบุตรสาว เพราะถือเป็นแรงงานหลักและเป็นผู้ที่จะต้องสืบสายวงศ์ตระกูล มีการช่วยเหลือซึ่งกันและกันโดย READ MORE »
ระบบเครือญาติ
“ยูซองอ่าดะ” และผู้นำทางครอบครัวที่เป็นแม่ “ยูซองอ่ามะ” ที่สามารถเป็นหลักให้กับครอบครัวของตนเอง ให้สามารถดำรงชีพไปตามวิถีชีวิตของสังคมระดับหมู่บ้าน การรับผิดชอบของผู้นำครอบครัว จึงต้องพึ่งพาฝ่ายชายซึ่งเป็นหัวหน้าครอบครัว แต่การตัดสินในเรื่องเกี่ยวกับชื่อเสียงวงศ์ตระกูล กลับไปตกอยู่กับผู้อาวุโสหรือ “ผ่ายึ” มากกว่า ลักษณะทางครอบครัวเป็นครอบครัวขยาย แต่จะอยู่ร่วมกันภายในเขตรั้วเดียวกันกับพ่อแม่ฝ่ายชาย ดังนั้นการทำงานหนักนอกบ้าน เช่น การทำไร่ทำสวน จึงเป็นหน้าที่ของลูกชายกับลูกสะใภ้เป็นส่วนใหญ่ ส่วนการรับจ้างทำงานต่างถิ่นอยู่กับลูกชาย อย่างไรก็ตามภาระหน้าที่ของคนในครอบครัว กลุ่มชาติพันธุ์อาข่าบ้านแม่จันใต้ ต่างก็ช่วยกันทำงาน มีการแบ่งหน้าที่กันอย่างชัดเจน ภาระในการจัดการเรื่องภายในครอบครัวเป็นหน้าที่ของภรรยา เช่น การหุงหาอาหาร การดูแลบุตร เครื่องแต่งกายของคนในครอบครัว ส่วนเรื่องการจัดการเกี่ยวกับทรัพย์สินฝ่ายชายจะเป็นผู้รับผิดชอบ เนื่องจากกลุ่มชาติพันธุ์อาข่าโดยทั่วไป จะให้ความสำคัญเคารพผู้เป็นสามี READ MORE »
